سرویس دوره‌ای خودرو سه لایه دارد: روغن موتور و فیلتر آن در هر سرویس، فیلتر هوا و بنزین و شمع‌ها هر چند سرویس یک بار، و تسمه تایم، روغن ترمز و مایع خنک‌کننده در بازه‌های بلندتر. جدول زیر بازهٔ معمول را می‌دهد؛ عدد دقیق هر خودرو فقط در دفترچهٔ همان خودرو است.
جدول سرویس دوره‌ای: چه چیزی، هر چند وقت
عددهای این جدول بازه‌های رایج برای خودروهای بنزینی سواری است و برای برنامه‌ریزی کلی به کار می‌آید. سازندهٔ هر خودرو با توجه به موتور، نوع روغن و قطعه، عدد خودش را تعیین کرده است. هر جا دو معیار کیلومتر و زمان آمده، هر کدام زودتر رسید ملاک است.
| قطعه یا مایع | بازهٔ معمول | اگر عقب بیفتد |
|---|---|---|
| روغن موتور و فیلتر روغن | معمولاً هر ۵ تا ۱۰ هزار کیلومتر یا سالی یک بار، بسته به نوع روغن | سایش موتور، لجن و روغن‌سوزی |
| فیلتر هوای موتور | معمولاً هر ۱۰ تا ۲۰ هزار کیلومتر؛ در گردوخاک زودتر | افت کشش و مصرف بیشتر |
| فیلتر کابین | معمولاً سالی یک بار | بوی بد و ضعیف شدن باد کولر |
| فیلتر بنزین | معمولاً هر ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر | ریپ زدن و فشار به پمپ بنزین |
| شمع‌ها | معمولی حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار؛ نوع پلاتین و ایریدیوم بسیار بیشتر | بدروشن شدن، لرزش و آسیب به کوئل |
| روغن ترمز | معمولاً هر دو سال | پدال اسفنجی و افت ترمز در سرازیری |
| مایع خنک‌کننده | معمولاً هر ۲ تا ۵ سال، بسته به نوع | رسوب، خوردگی و جوش آوردن |
| تسمه تایم و تسمه‌سفت‌کن | معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر یا چند سال | بریدن تسمه و خسارت سنگین موتور |
| تسمه دینام | بازدید در هر سرویس؛ تعویض با دیدن ترک | خالی شدن باتری و سفت شدن فرمان |
| روغن گیربکس | دستی معمولاً هر ۴۰ تا ۸۰ هزار؛ اتوماتیک طبق دفترچه | سخت جا رفتن دنده و سایش |
| لنت و دیسک ترمز | بازدید در هر سرویس | خط افتادن دیسک و ترمز ضعیف |
| لاستیک‌ها | فشار باد ماهی یک بار؛ جابه‌جایی معمولاً هر ۱۰ هزار کیلومتر | سایش ناهموار و ترکیدن |
| باتری | بازدید سالانه؛ عمر معمولاً ۲ تا ۵ سال | استارت نخوردن ناگهانی |
نکته: دفترچهٔ سرویس را در داشبورد نگه دارید و تاریخ و کیلومتر هر کار را یادداشت کنید. اگر خودرو را دست‌دوم خریده‌اید و سابقهٔ تسمه تایم معلوم نیست، آن را عوض‌نشده فرض کنید.
هر سرویس: روغن و بازدیدهای همراه آن
تعویض روغن ستون سرویس دوره‌ای است، چون هم مهم‌ترین کار است و هم فرصت بازدید بقیهٔ قطعات. بازهٔ آن به نوع روغن بستگی دارد: روغن‌های معدنی بازهٔ کوتاه‌تر و روغن‌های تمام‌سینتتیک بازهٔ بلندتری دارند. سطح کیفیت و گرانروی مناسب هر موتور در دفترچه آمده و نباید سلیقه‌ای عوض شود. فیلتر روغن را با هر تعویض روغن عوض کنید؛ فیلتر کهنه، روغن نو را از همان دقیقهٔ اول آلوده می‌کند.
در همان نوبت این بازدیدها چند دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد:
- سطح مایع خنک‌کننده، روغن ترمز و روغن هیدرولیک فرمان، و نبودِ نشتی زیر خودرو.
- ضخامت لنت‌های ترمز و سطح دیسک‌ها.
- ترک، ریش‌ریش شدن یا شل بودن تسمه دینام.
- فشار باد و عمق آج لاستیک‌ها، از جمله زاپاس.
- گردگیرهای پلوس و سیبک‌ها؛ پارگی آن‌ها به‌سرعت قطعه را خراب می‌کند.
- تمیزی و سفتی سر قطب‌های باتری.
- کار کردن همهٔ چراغ‌ها و تیغه‌های برف‌پاک‌کن.
هر چند سرویس یک بار: فیلترها و شمع
فیلتر هوا مستقیم روی کشش و مصرف سوخت اثر دارد. در شهرهای پرگردوخاک و در جاده‌های خاکی زودتر کثیف می‌شود؛ آن را رو به نور بگیرید، اگر نور از آن نمی‌گذرد وقت تعویض است. با باد گرفتن فقط کمی عمرش زیاد می‌شود و جای تعویض را نمی‌گیرد.
فیلتر بنزین ذره‌های ریز را پیش از انژکتور می‌گیرد. در بعضی خودروها جدا روی مسیر سوخت است و ارزان و ساده عوض می‌شود؛ در بعضی دیگر داخل باک و همراه مجموعهٔ پمپ است و بازهٔ طولانی‌تری دارد. شمع‌ها هم یک نوع نیستند: شمع معمولی زودتر فرسوده می‌شود و شمع‌های پلاتین و ایریدیوم چند برابر دوام دارند. شمع را با همان مشخصاتی که سازنده گفته بخرید؛ شمع نامناسب می‌تواند کوئل را بسوزاند.
تماس شبانه‌روزی سامانه سراسری امداد خودرو ایران: ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷
سرویس‌های بلندمدت: تسمه تایم، روغن ترمز و مایع خنک‌کننده
این سه مورد بیشتر از بقیه فراموش می‌شوند، چون خودرو تا لحظهٔ آخر عادی کار می‌کند.
تسمه تایم
تسمه تایم هشدار نمی‌دهد. در بیشتر موتورها با بریدن آن سوپاپ‌ها و پیستون‌ها به هم می‌خورند و تعمیر سنگینی لازم می‌شود. به همین دلیل این تسمه را بر اساس کیلومتر و سال عوض می‌کنند، نه بر اساس ظاهر. تسمه‌سفت‌کن و در بسیاری از خودروها واتر پمپ را هم در همان نوبت عوض می‌کنند، چون دسترسی به آن‌ها همان مقدار کار دارد. بعضی موتورها به جای تسمه زنجیر دارند که بازهٔ آن فرق می‌کند. اگر تسمه در راه برید، استارت نزنید؛ توضیح کامل در راهنمای پاره شدن تسمه تایم در حال حرکت آمده است.
روغن ترمز
روغن ترمز به‌مرور رطوبت هوا را جذب می‌کند و نقطهٔ جوش آن پایین می‌آید. نتیجه در سرازیری طولانی و ترمزگیری‌های پیاپی معلوم می‌شود: پدال نرم می‌شود و ترمز دیر می‌گیرد. به همین دلیل معیار تعویض آن زمان است، نه کیلومتر، و حتی خودروی کم‌کار هم به آن نیاز دارد. نوع روغن روی درِ مخزن نوشته شده و نباید با نوع دیگر مخلوط شود.
مایع خنک‌کننده
مایع خنک‌کننده فقط ضدیخ نیست؛ مواد ضدخوردگی آن با گذشت زمان تمام می‌شود و رادیاتور و واتر پمپ از داخل آسیب می‌بینند. آب خالی یا آب شیر رسوب می‌گذارد. هیچ‌وقت درِ رادیاتور یا مخزن انبساط را با موتور داغ باز نکنید؛ بخار و آب داغ با فشار بیرون می‌زند.
چه چیزهایی بازهٔ سرویس را کوتاه‌تر می‌کند
سازنده‌ها معمولاً دو برنامه می‌دهند: شرایط عادی و شرایط سخت. بیشترِ رانندگی شهری ما در دستهٔ دوم است. اگر چند مورد از این‌ها دربارهٔ شما درست است، سمت کوتاه‌ترِ بازه‌ها را ملاک بگیرید:
- مسیرهای کوتاه که موتور در آن‌ها به دمای کاری نمی‌رسد.
- ترافیک سنگین و درجا کار کردن طولانی.
- هوای خیلی گرم یا خیلی سرد.
- جادهٔ خاکی و هوای پرگردوخاک.
- سربالایی‌های طولانی، بار سنگین یا کشیدن یدک.
- بنزین بی‌کیفیت یا سوخت‌گیری از جایگاه نامطمئن.
نشانه‌هایی که می‌گویند سرویس عقب افتاده است
خودرو پیش از ماندن معمولاً خبر می‌دهد: روغنی که روی گیج سیاه و غلیظ شده یا سطحش پایین آمده، صدای سوت تسمه هنگام استارت، ریپ زدن در شتاب‌گیری، بالا رفتن مصرف سوخت، پدال ترمزی که پایین‌تر از همیشه می‌گیرد، یا بالا رفتن آمپر آب در ترافیک. هر چراغی هم که پشت آمپر روشن بماند پیغام مشخصی دارد؛ معنی هر کدام را در راهنمای چراغ‌های پشت آمپر ببینید.
اگر به هر دلیل وسط راه ماندید، خودرو را با استارت‌های پشت‌سرهم یا ادامه دادن با موتور داغ بدتر نکنید. در اصفهان، تهران و کرج با ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷ تماس بگیرید تا مکانیک سیار در محل عیب را بررسی کند، و اگر خودرو قابل حرکت نبود یدک‌کش یا خودروبر آن را تا تعمیرگاه ببرد. هزینه به نوع کار، قطعه و مسافت بستگی دارد؛ پیش از اعزام تلفنی بپرسید.
جمع‌بندی
یک برنامهٔ ساده کافی است: روغن و فیلترش سر وقت، بازدید چنددقیقه‌ای در هر تعویض روغن، فیلترها و شمع هر چند سرویس یک بار، و تسمه تایم، روغن ترمز و مایع خنک‌کننده طبق سال و کیلومتر دفترچه. هزینهٔ این کارها قابل پیش‌بینی است؛ هزینهٔ عقب انداختن‌شان نه.
پرسش‌های پرتکرار
سرویس دوره‌ای خودرو هر چند کیلومتر انجام می‌شود؟
سرویس پایه، یعنی روغن و فیلتر روغن، معمولاً هر ۵ تا ۱۰ هزار کیلومتر یا سالی یک بار است. سرویس‌های دیگر بازهٔ بلندتری دارند و عدد دقیق هر کدام در دفترچهٔ خودرو آمده است.
اگر خودرو کم کار کند، باز هم باید روغن را عوض کرد؟
بله. روغن موتور، روغن ترمز و مایع خنک‌کننده با گذشت زمان هم کهنه می‌شوند. برای خودروی کم‌کار معیار زمان را ملاک بگیرید، نه کیلومتر.
تسمه تایم را از روی ظاهرش می‌شود تشخیص داد؟
نه با اطمینان. تسمه‌ای که ظاهر سالمی دارد هم می‌تواند ببرد. آن را طبق کیلومتر و سالی که سازنده گفته عوض کنید و اگر سابقه‌اش معلوم نیست، زودتر.
فیلتر هوا را می‌شود با باد تمیز کرد و دوباره بست؟
باد گرفتن ملایم کمی عمر فیلتر را بیشتر می‌کند، ولی ذره‌های ریز در بافت آن می‌ماند. فیلتری که نور از آن عبور نمی‌کند باید عوض شود.
روغن گیربکس اتوماتیک هم تعویض می‌خواهد؟
در بیشتر خودروها بله، ولی بازه و روش آن بین سازنده‌ها خیلی فرق دارد و نوع روغن هم اختصاصی است. فقط طبق دفترچهٔ همان خودرو عمل کنید.