انتخاب روغن موتور مناسب برای خودرو فقط با تطبیق دقیق دو شاخص گرانروی و سطح کیفی با دفترچه راهنمای همان خودرو انجام می‌شود. اگر سطح روغن پایین آمده یا زمان تعویض رسیده است، ابتدا گرانروی پیشنهادی کارخانه سازنده را بررسی کنید و هرگز روغنی با مشخصات متفاوت داخل موتور نریزید. بررسی منظم این مشخصات مانع از فرسایش قطعات متحرک و هزینه‌های سنگین تعمیرات خواهد شد.
قوطی‌های روان‌ساز حاوی کدهای فنی هستند که مستقیماً رفتار سیال را در دمای سرد و گرم موتور توصیف می‌کنند. انتخاب نادرست می‌تواند گردش روان‌ساز را در لحظه روشن شدن خودرو با اختلال روبه‌رو کند یا در کارکردهای طولانی و دمای بالا، لایه محافظ میان قطعات فلزی را از بین ببرد. برای درک بهتر این علائم، باید ساختار این نام‌گذاری‌ها را بدانید.
معنی اعداد گرانروی و نماد W روی قوطی
اعداد درج‌شده روی ظرف روغن مانند 10W-40 یا 5W-30 نشان‌دهنده گرانروی یا میزان روانی و غلظت روغن در شرایط دمایی گوناگون هستند. حرف W از واژه انگلیسی زمستان گرفته شده و عدد پیش از آن، بیانگر رفتار روغن در هوای سرد و شروع حرکت است. هرچه عدد پشت این حرف کوچک‌تر باشد، روغن در سرمای زمستان روان‌تر باقی می‌ماند و هنگام استارت اولیه سریع‌تر به تمام اجزای بالای سرسیلندر می‌رسد.
عدد پس از خط تیره، میزان مقاومت و حفظ غلظت روغن را در دمای کاری موتور (معمولاً حدود صد درجه سانتی‌گراد) مشخص می‌کند. هرچه عدد دوم بالاتر باشد، سیال در گرمای شدید و فشارهای مداوم رقیق‌تر نمی‌شود و پایداری لایه محافظ خود را حفظ می‌کند. استفاده از گرانروی ناهماهنگ با طراحی موتور باعث می‌شود پمپ روغن نتواند فشار استاندارد را تامین کند و به موتور آسیب جدی می‌زند.
- عدد قبل از W: میزان روانی در استارت سرد؛ مقادیر رایج شامل 0، 5، 10 و 20 است.
- حرف W: مشخص‌کننده عملکرد زمستانی و استاندارد دمای پایین.
- عدد بعد از W: مقاومت در برابر رقیق شدن در گرمای عملیاتی؛ مقادیر متداول شامل 20، 30، 40 و 50 است.
شاخص‌های کیفی API و پایه‌های روغن موتور
علاوه بر غلظت، رده‌بندی کیفی نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت موتور دارد. استاندارد متداول برای موتورهای بنزینی با دو حرف انگلیسی مشخص می‌شود که با حرف S آغاز می‌گردد؛ مانند SL، SM، SN و SP. هرچه حرف دوم به پایان الفبای انگلیسی نزدیک‌تر باشد، فرمولاسیون روغن پیشرفته‌تر است، رسوبات کمتری برجای می‌گذارد و حفاظت بهتری در برابر سایش ارائه می‌دهد. استفاده از روغنی با استاندارد پایین‌تر از توصیه کارخانه، قطعات متحرک را دچار فرسایش زودهنگام می‌کند.
نوع ساختار پایه نیز روی عملکرد روان‌ساز تاثیرگذار است. روغن‌های معدنی از نفت خام تصفیه می‌شوند و برای پیشرانه‌های قدیمی مناسب‌ترند. روغن‌های نیمه‌سنتتیک ترکیبی از پایه‌های معدنی و سنتتیک هستند که تعادل خوبی میان حفاظت و ماندگاری برقرار می‌کنند. روغن‌های تمام‌سنتتیک ساختار مولکولی بسیار یکدستی دارند و مقاومت گرمایی و سرمایی فوق‌العاده‌ای ارائه می‌دهند. همواره باید به سطح توصیه کارخانه وفادار ماند.
| نشانه در خودرو | علت محتمل | اقدام صحیح راننده |
|---|---|---|
| صدای استکان تایپیت در استارت سرد | روغن با گرانروی نامناسب یا بیش از حد غلیظ در سرما | استفاده از گرانروی توصیه‌شده و بررسی گیج |
| کاهش غیرعادی سطح روان‌ساز | فرسایش رینگ یا نشتی از درزها و کارتل | بررسی نشتی و مشورت با مکانیک |
| تیرگی بسیار شدید با بوی سوختگی تند | پایان عمر مفید روغن و اکسیداسیون افزودنی‌ها | تعویض روغن به همراه فیلتر در اولین فرصت |
روش گام‌به‌گام بررسی سطح روغن و نشانه‌های هشداردهنده
بررسی صحیح میزان روان‌ساز نیاز به رعایت ترتیب مشخصی دارد تا نتیجه دقیق باشد و سنجش اشتباه رخ ندهد. کاهش ناگهانی روان‌ساز دلایل مختلفی دارد که باید جدی گرفته شود؛ در صورت مشاهده لکه‌های تیره زیر خودرو، بررسی بخش‌هایی مثل علت روغن‌ریزی از زیر ماشین مانع از افت بحرانی سطح سیال و خرابی ناگهانی می‌شود.
- خودرو را روی سطحی کاملاً صاف و هموار متوقف کنید.
- موتور را خاموش کرده و حداقل ده دقیقه منتظر بمانید تا روغن موجود در سرسیلندر به داخل کارتل بازگردد.
- گیج اندازه گیری را خارج کنید، آن را با دستمالی تمیز پاک کنید و مجدداً تا انتها سر جای خود قرار دهید.
- گیج را بیرون بکشید و موقعیت خط روغن را میان دو شاخص حداقل و حداکثر بسنجید.
هشدار ایمنی: هرگز درب مخزن روغن یا گیج را بلافاصله پس از رانندگی طولانی با دست بدون محافظ لمس نکنید؛ پاشش بخارات داغ خطرناک است. همچنین هنگام توقف در حاشیه راه‌ها، کاملاً از جریان عبوری ترافیک فاصله بگیرید و فلاشر را روشن بگذارید.
اگر سطح روغن به زیر علامت حداقل رسیده باشد، نباید مسافت طولانی را ادامه دهید زیرا اویل‌پمپ با مکش ناقص روبه‌رو شده و فشار مسیر افت می‌کند. این وضعیت مستقیماً به بوش‌ها و یاتاقان‌ها آسیب می‌زند و در کوتاه‌مدت سبب قفل شدن میل‌لنگ خواهد شد.
تماس شبانه‌روزی امداد خودرو سراسری: ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷
کدام روغن موتور برای چه شرایطی مناسب‌تر است؟
معیار نهایی انتخاب روغن موتور، اقلیم منطقه زندگی و دفترچه راهنمای اختصاصی خودرو است. خودروهایی که در مناطق بسیار سرد کوهستانی رفت‌وآمد می‌کنند به روغنی با شاخص سرمایی پایین‌تر (مانند 5W) نیازمندند تا استارت اولیه روان باشد. در مقابل، برای مناطقی با گرمای شدید، شاخص گرمایی بالاتر (مانند 40 یا 50) کارایی بهتری دارد تا در شرایط ترافیک سنگین، روغن حالت آبکی پیدا نکند.
عامل دیگر، میزان کارکرد و سن پیشرانه است. در پیشرانه‌های قدیمی که تلرانس قطعات در اثر کارکرد بالا افزایش یافته، ممکن است استفاده از روغن‌های خیلی رقیق توصیه نشود، زیرا لقی میان پیستون و سیلندر باعث کاهش کمپرس یا تبخیر زودتر روغن می‌گردد. البته هرگز بدون دستور مستقیم سازنده نباید گرانروی را به میزان چشمگیر تغییر داد. همچنین رعایت زمان‌بندی بررسی مایعات طبق سرویس دوره‌ای خودرو مانع از استهلاک پنهان بخش‌های داخلی می‌شود.
اقدام اصولی هنگام روشن شدن چراغ هشدار روغن
روشن شدن چراغ قرمزرنگ شبیه به چراغ علاءالدین روی صفحه کیلومتر، نشانه افت شدید فشار روان‌کاری در مدار موتور است و نه فقط کم بودن سطح روغن. در چنین لحظه‌ای بلافاصله باید کلاچ را بگیرید، در مکانی امن در کنار مسیر توقف کنید و سوئیچ را ببندید. هر ثانیه ادامه دادن رانندگی با چراغ روشن، هزینه تعمیرات سنگین را به همراه دارد و احتمال شکستن میل‌لنگ و یاتاقان‌ها را قطعی می‌کند.
بررسی ریشه‌ای این اشکال در مقاله علت روشن شدن چراغ روغن ماشین به‌طور مفصل بررسی شده است. پس از خاموش کردن خودرو، به هیچ عنوان دوباره استارت نزنید. اگر در مناطق تحت پوشش مانند تهران، کرج، یا اصفهان و شهرهای اطراف با این اتفاق روبه‌رو شدید، برای حفظ سلامت موتور از اعزام امدادگر کمک بگیرید. تکنسین‌های مکانیک سیار یا یدک‌کش با بررسی وضعیت کارتل و فشار پمپ، پیش از وقوع آسیب مکانیکی مشکل را ارزیابی می‌کنند.
هزینه این خدمات به عواملی نظیر نوع خودرو، مسافت تا محل استقرار، نوع ایراد و نیاز به قطعات یدکی بستگی دارد؛ بنابراین راننده می‌تواند پیش از حرکت امدادگر، جزئیات هزینه را از طریق شماره تماس ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷ به صورت تلفنی استعلام کند.
در جمع‌بندی، رمز حفظ سلامت موتور پرهیز از تصمیم‌های سلیقه‌ای است. پیش از خرید، گرانروی و سطح کیفی دفترچه خودرو را بخوانید، هنگام تعویض روغن همواره فیلتر روغن را نیز نو کنید، و در صورت روشن شدن ناگهانی چراغ فشار روغن یا افت شدید سطح آن، با توقف فوری و تماس با ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷ مانع از قفل شدن اجزای متحرک موتور شوید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا ریختن روغن با گرانروی متفاوت از دفترچه به موتور آسیب می‌زند؟
بله؛ اگر روغنی بیش از حد غلیظ یا رقیق باشد، پمپ روغن نمی‌تواند فشار کاری مجاز را تامین کند و این عدم روان‌کاری مناسب به موتور آسیب جدی می‌زند.
همراه با تعویض روغن، تعویض فیلتر روغن هم ضروری است؟
بله؛ فیلتر فرسوده پر از ناخالصی و براده است و در صورت تعویض نشدن، آلودگی‌ها را وارد روغن تازه می‌کند و جریان سیال را مسدود می‌سازد.
تفاوت روغن 10W-40 با 20W-50 در چیست؟
روغن 10W-40 در استارت اولیه زمستان روان‌تر عمل می‌کند و سریع‌تر گردش می‌یابد، در حالی که 20W-50 در سرما غلیظ‌تر بوده و بیشتر برای موتورهای قدیمی با طراحی خاص کاربرد دارد.
چرا سطح روغن موتور به مرور زمان کاهش می‌یابد؟
بخشی از روغن در اثر حرارت بالا تبخیر می‌شود، اما کاهش سریع معمولاً نشانه‌ای از نشتی واشرها، آسیب کارتل یا فرسایش رینگ‌های پیستون است.