رانندگی در جاده کوهستانی نیاز به مهار سرعت با دنده سنگین، پرهیز از ترمزگیری ممتد و چشم‌پوشی کامل از سبقت در نقاط کور دارد. در شیب‌های تند به‌جای تکیه بر پدال ترمز، خودرو را در همان دنده‌ای قرار دهید که مسیر سربالایی را با آن بالا رفته‌اید تا ترمز موتور مانع شتاب‌گیری ناخواسته شود. هرگز در سرازیری دنده را خلاص نکنید و با حفظ فاصله طولی مطمئن، سیستم ترمز و دمای پیشرانه را پایدار نگه دارید.
انتخاب دنده مناسب در سربالایی و سرازیری گردنه‌ها
اصلی‌ترین قانون فنی در مسیرهای شیب‌دار، بهره‌گیری از نیروی مقاومت موتور به جای فرسایش ترمزهاست. در خودروهای مجهز به جعبه‌دنده دستی، رانندگی با دنده سبک در شیب تند سبب فشار به موتور، افزایش حرارت آب رادیاتور و در نهایت از دست رفتن کشش خودرو می‌شود. اگر احساس کردید دور موتور با فشردن پدال گاز بالا نمی‌رود یا لرزش غیرعادی در اتاق حس می‌شود، پیش از افت کامل سرعت یک دنده معکوس بکشید.
در خودروهای اتوماتیک نیز نباید وضعیت جعبه‌دنده را در سرازیری‌های طولانی روی حالت خودکار معمولی رها کرد؛ زیرا کامپیوتر خودرو سرعت گرفتن ماشین را به منزله نیاز به دنده بالاتر تلقی می‌کند. با قرار دادن شیفتر روی حالت دستی (تیپ‌ترونیک) یا وضعیت‌های کمکی دنده سنگین، دنده را روی ۲ یا ۳ قفل کنید تا دور موتور بالا بماند و سرعت کنترل شود.
فشار بیش از حد به کلاچ در مسیرهای شیب‌دار از عوامل رایج واماندگی خودرو است. نگه داشتن نیم‌کلاچ برای حفظ تعادل خودرو در ترافیک گردنه‌ها لایه‌های اصطکاکی را به سرعت فرسوده می‌کند و کارایی انتقال قدرت را از بین می‌برد. برای بررسی نشانه‌های خرابی این بخش، می‌توانید مطلب علت بوی سوختگی کلاچ و جون نداشتن ماشین در سربالایی را مطالعه کنید.
مدیریت سیستم ترمز و پیشگیری از داغ شدن لنت‌ها
پایین آمدن از گردنه با ترمز مداوم، حرارت دیسک و لنت‌ها را به نقطه‌ای می‌رساند که پدیده محو شدن ترمز یا شیشه‌ای شدن لنت رخ می‌دهد. در این وضعیت، روغن ترمز به جوش آمده و با وجود فشردن کامل پدال، قدرت بازدارندگی چرخ‌ها به طور چشمگیری افت می‌کند. ترمزگیری صحیح باید به صورت مقطعی، محکم و کوتاه باشد؛ یعنی با یک فشار آرام و پیوسته سرعت را کم کنید، پدال را رها سازید تا سیستم خنک شود و مجدداً در صورت لزوم ترمز بگیرید.
هشدار ایمنی ترمز در سرازیری: هرگز در سرازیری تند خودرو را خلاص نکنید و سوییچ خودرو را نبندید. خلاص کردن خودرو وابستگی کامل به ترمز را ایجاد می‌کند و بستن سوییچ منجر به از کار افتادن بوستر ترمز و سفت شدن ناگهانی فرمان می‌شود که رانندگی را غیرایمن می‌کند.
استشمام بوی سوختگی در سراشیبی هشداری جدی برای توقف در اولین شانه امن جاده است. در صورت حس کردن بوی لنت سوخته یا احساس خالی شدن زیر پا، با خواندن راهنمای بوی سوختگی لنت ترمز و قفل کردن چرخ روش برخورد با این نقص را بازبینی کنید.
تماس شبانه‌روزی سامانه سراسری امداد خودرو ایران: ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷
جدول عیب‌یابی رفتارهای خودرو در جاده‌های کوهستانی
| نشانه در خودرو | علت محتمل فنی | اقدام درست راننده |
|---|---|---|
| بالا رفتن سریع آمپر آب در سربالایی | فشار نامناسب دنده، خرابی فن یا افت آب رادیاتور | خاموش کردن کولر، سبک نکردن بی‌مورد دنده و توقف ایمن بدون خاموش کردن آنی موتور |
| پدال ترمز سفت شده و ماشین متوقف نمی‌شود | شیشه‌ای شدن لنت ناشی از ترمز مداوم | استفاده فوری از ترمز موتور با معکوس دادن و کشیدن تدریجی ترمز دستی در سرعت کم |
| ریپ زدن و کم‌آوردن خودرو در شیب | گرفتگی فیلتر هوا یا افت عملکرد پمپ بنزین در گرما | کاهش بار خودرو، رانندگی با دنده سنگین‌تر و بررسی دمای پیشرانه |
| بوی تند و پلاستیک‌مانند در کابین پس از شیب | داغ شدن دیسک و صفحه کلاچ یا لنت چرخ‌ها | توقف در بخش مسطح جاده و فرصت دادن به خودرو برای خنک شدن طبیعی |
قواعد سبقت‌گیری و حفظ دید در پیچ‌های کوهستان
سبقت در جاده‌های کوهستانی فقط باید در بخش‌های کاملاً مستقیم و با دید افقی باز انجام گیرد. خط ممتد در این جاده‌ها نمایانگر خطرات پنهان مسیر است؛ بنابراین ورود به لاین مخالف در هر گونه پیچ، دهانه تونل، پیش از تقاطع‌های فرعی و روی پل‌ها پرخطر است. خودروهای سنگین به دلیل تناژ بالا کندتر حرکت می‌کنند، اما تعجیل برای رد شدن از آن‌ها در پیچ مانع دیدن خودروهای روبه‌رو می‌شود.
- فاصله خود را با خودروی سنگین جلویی حفظ کنید تا میدان دید کافی برای بررسی لاین روبه‌رو داشته باشید.
- تنها پس از پایان خط ممتد و مشاهده مسیر خالی در فاصله طولانی، چراغ راهنما را روشن کنید.
- با یک دنده سنگین‌تر شروع به شتاب‌گیری کنید تا زمان ماندن در لاین مقابل به کمترین حد برسد.
- پس از عبور و دیدن کامل چراغ‌های خودروی کناری در آینه وسط، با علامت راهنما به لاین خود بازگردید.
خرابی‌های ناگهانی در گردنه و اقدامات اضطراری
تغییرات شدید ارتفاع، فشار جوی و بار مداوم روی قطعات سبب می‌شود ایرادهای پنهان سیستم خنک‌کننده و برق خودرو در گردنه بروز پیدا کند. اگر آمپر آب به خط قرمز رسید، خودرو را در اولین خروجی مسطح و عریض پارک کنید، کاپوت را بالا بزنید ولی هرگز به در رادیاتور دست نزنید. برای آگاهی از روش‌های اصولی کنترل حرارت می‌توانید توضیحات علت بالا رفتن آمپر آب و جوش آوردن ماشین را مرور فرمایید.
در شرایطی که خودرو دچار نقص فنی اساسی مثل خاموش شدن ناگهانی، پاره شدن تسمه‌ها یا اختلال در سیستم انتقال قدرت شد، بلافاصله فلاشر را روشن کرده و مثلث خطر را در فاصله مناسب پشت خودرو قرار دهید. در محدوده تهران، کرج، اصفهان و شهرهای اطراف، چنانچه اتومبیل قادر به حرکت ایمن نبود، برای درخواست خدماتی همچون کفی خودروبر، یدک‌‌کش، جرثقیل، مکانیک سیار و باتری‌سازی با شماره ۰۹۱۳۵۴۴۹۵۳۷ تماس حاصل فرمایید. پیش از اعزام امدادگر، شرایط محل و نوع خرابی را تلفنی شرح دهید تا هزینه خدمات بر مبنای مسافت و نوع کار مشخص و هماهنگ شود.
رانندگی ایمن در گردنه‌ها وابسته به شتاب‌زدگی کمتر و هماهنگی دقیق‌تر راننده با توان فنی خودرو است. با حفظ خونسردی، توجه دائم به آمپرها و اولویت دادن به دنده‌های سنگین، سفری ایمن و بدون استهلاک غیرضروری در جاده‌های کوهستانی خواهید داشت.
پرسش‌های پرتکرار
اگر در سرازیری ترمز ماشین به طور کامل برید چه کنیم؟
ابتدا خونسردی خود را حفظ کنید، دنده‌ها را یکی‌یکی به سنگین‌ترین حالت معکوس کنید تا ترمز موتور سرعت را کم کند و سپس ترمز دستی را آرام و پله‌پله بالا بکشید تا خودرو بدون انحراف متوقف شود.
چرا نباید ماشین را در سرازیری کوهستان خلاص کرد؟
خلاص کردن دنده سبب شتاب‌گیری ثقلی خودرو و نیاز دائم به ترمزگیری می‌شود که این کار به داغ شدن شدید لنت، سوختن روغن ترمز و از کار افتادن سیستم توقف منجر خواهد شد.
هنگام داغ کردن موتور در گردنه خاموش کردن ماشین درست است؟
اگر آب در سیستم وجود دارد و موتور جوش آورده، نباید ماشین را بلافاصله خاموش کرد؛ خودرو را در جای امن نگه دارید، بخاری را با دور تند روشن کنید تا حرارت دفع شود و اجازه دهید فن‌ها در حالت روشن موتور را خنک کنند.
چه زمانی مجاز به سبقت در جاده کوهستانی هستیم؟
سبقت فقط در مسیرهای با خط‌‌کشی منقطع، دارای دید کاملاً باز و مستقیم بدون مانع، و زمانی که هیچ وسیله نقلیه‌ای از روبرو در فاصله نزدیک دیده نشود مجاز و ایمن است.